Een vroegere rebel en leger commandant, 74 jaar, sprak in Londen bij gelegenheid van de viering van 50 jaar Varkensbaai.

CSC nieuws, www.Cuba-Solidarity.org.uk, mei 2011  -  Het romantische dat Guevara omringde is nog niet verbleekt in de 43 jaar na zijn dood. Victor Drake, die diende als Che’s nummer twee in Afrika, is een van de weinigen die persoonlijk hem gekend heeft en lief en leed gedeeld. Maar hij is meer, hij is levende Cubaanse historie, hij gelooft in socialisme, dat het overeind blijft. Hij is trots op wat bereikt is door Che, de Castro’s en hemzelf in de voortdurende revolutie.

Geboren in Maart 1937 in Sagua la Grande aan de noordkust van centraal Cuba, jongste van negen kinderen, een familie die afstamt van Afrikaanse slaven. Zijn vader leefde als timmerman, visverkoper en musicus, zijn moeder een huisvrouw. Anders dan de meeste revolutionaire zwarten kreeg hij al voor 1959 onderwijs, hij wou brandweerman worden totdat hij als student politiseerde.

Na dat hij zich aansloot bij verschillende rebellerende  en ondergrondse groepen leidde hij een gevaarlijk leven, ontsnapte op het nippertje aan gevangenschap en een bijna zekere dood op een leeftijd van 20, nadat een lid van de groep gefolterd zijn schuilplaats vertelde, en hij verborgen in een kleerkast ontsnapte. Drake ontmoette Guevara juist voor het begin van de revolutie: op 21 en 22 oktober 1958 in zijn guerrillagroep, herstellend van een schotwond nadat de groep door de politie was aangevallen. ‘Che kwam met zijn strijders, kleren gescheurd, doornat in het regenseizoen, uitgeput na een mars uit het oosten van Cuba. Iemand had Che verteld dat er een gewonde was en hij onderzocht mijn wonden onmiddellijk. Wij vochten samen in de daaropvolgende weken, onze eenheden waren in de beroemde strijd om Santa Clara dat op 31 december viel, waardoor de president en generaal Batista vluchtte naar de Dominicaanse republiek op 1 januari 1959. Op die dag is socialistisch Cuba geboren’.

Drake beschrijft Che als een ‘groot leider’ die zelf het voorbeeld gaf. ‘Hij zocht steeds de meest gevaarlijke plaats. Hij eiste veel van zichzelf: had astma in felle aanvallen, maar hij ging door waarmee hij bezig was. Goede leiders kunnen niet gescheiden worden van hun kameraden, hij was altijd bij ons.’ Twee jaar later – 50 jaar geleden – haastte Drake, inmiddels kapitein van het revolutionaire leger, zich naar de zuidkust bij Giron toen hij hoorde dat het land aangevallen werd; hij leidde twee eenheden, 150  man, die slaags raakte met de indringers in de smalle straten van Giron. Na drie dagen vechten en uren voor de overwinning werd hij gewond en korte tijd ingesloten door huurlingen, een kogel in de arm en een in zijn been, zijn leven werd gered door zijn chauffeur, die bij hem bleef en hem beschermde voor verdere verwonding.

Drake verzekerde dat deze overwinning bij de Varkensbaai ook van betekenis is geweest voor andere landen, die vechten voor onafhankelijkheid. ‘Wij versloegen de Amerikaanse imperialisten, dat was de eerste keer in de Latijns Amerikaanse geschiedenis, het toonde dat volkeren onafhankelijk en waardig konden leven.’

Omdat hij zich een betrouwbare leider had getoond, werd hij door de Castro broers uitgekozen om Che te begeleiden in de eerste internationale militaire missie. In het geheim gingen zij samen in april naar de Democratische Republiek Congo om de vrijheidsstrijders te trainen in hun guerrilla tegen de door de CIA gesteunde strijdkrachten van Generaal (later president) Mobutu. Het was een onvergetelijke tocht, eerst over zee en daarna lopend, honderden mijlen door Tanzania. ‘Wij kenden Afrika niet, het was een vreemd terrein en wilde dieren, leeuwen, olifanten, slangen en veel ziekten. We leefden in het woud, geen tenten eerst en geen hangmatten, wij spraken de taal niet. Het was afzien.’ In een hinderlaag vreesde Drake dat Che gesneuveld of gevangen was, maar ontdekte dat hij vooruit gegaan was, alleen en vechtend in de frontlinie. Che was stoutmoedig en dapper; hij ging niet naar de Congo om zich te verstoppen of te wachten tot hij naar Bolivia en Argentinië kon gaan. Hij ging voor aktie.‘

Op terugtocht naar Cuba in november 1965 schreef Che naar Fidel: ‘Drake was een van de pijlers waarop je kon bouwen. De enige reden waarom ik niet kan vragen hem te bevorderen, is dat hij al de hoogste post heeft.’ Drake leidde soortgelijke missies naar Guinea-Bissau en Guinea en tijdens de eerste missie hoorde hij dat Che in Bolivia gedood was. ‘Het was moeilijk. Er waren geruchten dat hij vermoord was, ik was gevraagd naar Conakry te gaan om uit te vinden of het waar was. Ik las de verslagen, een bericht noemde een lidteken in zijn rechterhand. Ik wist toen dat het waar was. Als hij rookte, kon je zien hoe hij zijn pijp vasthield, dat lidteken had ik vaak gezien. Het was pijnlijk, Che was mijn chef, mijn kameraad, mijn broer.’

Voor Drake waren de verworvenheden van de revolutie blijvend; in een jaar tijd was het analfabetisme uitgeroeid, algemene gezondheidszorg en vrij onderwijs, discriminatie wegens ras en seks, zo wijdverspreid voor 1959, werden onmiddellijk strafbaar. Hij geeft toe dat sommige dingen veranderen, maar er is geen sprake van toegeven aan Amerika, het kapitalisme, ook niet als Fidel sterft. Hij gelooft dat de wereldwijde financiële crisis de volken overal doet zoeken naar alternatieven voor het kapitalisme, voor een regering die de mensen beschermt eerder dan de banken.

‘Toen Obama gekozen was dacht men: een zwarte doet dingen anders. Voor mij bestaat er geen zwart of wit. Hij is een kapitalist. Je huidskleur is onbelangrijk in Cuba . . . ik ben niet teleurgesteld in Obama, ik had niet die grote verwachtingen. Het Cubaanse volk realiseert zich nu, dat Obama niet anders is dan de anderen.’

Hij is er zeker van dat Cuba’s socialistische toekomst  veilig is, ook onder Raúl: ‘Zij zijn één in alles. Fidel is belangrijk, ook voor arme mensen rond de wereld, maar Raúl is nu aan de macht.’   

Van Drake’s vier gestudeerde kinderen is alleen de oudste dochter een dokter met een militaire loopbaan. Hijzelf, al gepensioneerd, haalde twee diploma’s en diende onlangs als ambassadeur in Equatoriaal Guinea. Niets doen kan hij niet. ‘Wij revolutionairen zullen allen sterven, maar Cuba gaat niet toegeven aan kapitalisme. Jonge mensen  hebben het niet aan den lijve ondervonden, maar zij weten hoe het was, zij hebben waarden om naar te leven.’